Salı, Kasım 17, 2020

La Casa de Papel’in Lizbon’u ve Mizgîn Tahir’den Çav Bella

La Casa de Papel'de müfettiş Raquel Murillo karakterini canlandıran Basklı oyuncu ve şarkıcı Itziar Ituño Martínez, Kürt opera sanatçısı Mizgîn Tahir ve İtalyan şarkıcı ve söz yazarı Erica Boschiero ile birlikte İtalya’nın Mussolini faşizminden kurtuluşunun 75’inci yıl dönümünü İtalyan halk şarkısı “Çav Bella” (Bella Ciao) ile kutladı.
More

    Bunları kaçırma

    José Saramago ve din

    José Saramago'nun hayat hikayesinin anlatıldığı, 2010 yılında çekilmiş olan José e Pilar belgeselinde din üstüne görüşlerini dile getirdiği röportajından bir alıntı...

    Carlo Rovelli: Zaman nedir?

    Zaman kavramı zamanımızın en çok tartışılan konularından biridir. Zaman konusunu bir de ünlü fizikçi Carlo Rovelli’den dinlememiz ve anlamaya çalışmamız gerektiğini düşünüyoruz.

    Zaman nedir? Zaman kullanımı veya akışı üzerine farklı kültürlerden bir çok söz vardır. Fransızlar zamanın korkaklar için uzun, mutsuzlar için yavaş, mutlular için çabuk geçtiğini ve sevenler içinse sonsuz olduğunu söylerler.

    Zaman nedir?

    Fakat biz dediğimiz gibi, toplumların zaman hakkında düşündüklerinden ziyade, fizikçi Carlo Rovelli ile yapılmış bir röportajı sizinle paylaşmak istiyoruz.

    Zaman tam olarak nedir?

    Çok karışık bir şey. Yanlışlıkla zamanın temel bir şey, çok basit bir şey olduğunu düşünüyoruz. Anların silsilesi içinde evrenin yaşamının hızla geçtiğini düşlüyoruz. Bu zaman anlayışı hatalı. Ya da en azından, karmaşık gerçekliğin çok uzağında bir yaklaşım.

    Meslekten olmayan birinin zaman anlayışının illüzyon olduğu anlamına gelmez bu. Sadece sınırlı bir biçimde kaldığı anlamına gelir. Dünyanın düz olduğunu düşünmek gibi. Küçük bir bölgede hareket ettiğimiz sürece düz olduğunu düşünebiliriz. Mesela bir ev inşa ettiğimizde dünya yüzeyinin eğriliğini dert etmemiz gerekmez. Ancak geniş bir ölçekte bakarsak dünya kesinlikle düz değildir.

    Zaman için de aynı. Gündelik sezgimiz çok iyi çalışır; ama sadece uzayın çok uzaklarına ya da küçük mesafelerin çok derinlerine bakmadığımız sürece, ve şeylerin yüksek hızda hareket ettiğini dikkate almıyorsak.

    Fizik, insanların hissettiği gibi zamanın “akışı” mevzusunda ne söylemelidir?

    Bu bir fizik problemi olmayabilir. Bence bu beyinlerimize ve hatıraları oluşturmamızdaki karmaşık yola bağlı. Geçmişi nasıl hatırladığımız, geleceği nasıl umduğumuzla alakalı. Yani zamanın bu geçişini veya akışını açıklamak için fiziğe değil, sinirbilime göz atmak gerektiği kanaatindeyim.

    Fizikçilerin zaman konusunda cevaplanamaz gördükleri en büyük soru hangisi?

    Askıda kalan soruların en büyüğü şu; Gelecek neden geçmişten bu kadar farklı? Fizik yasalarında yazılmamış bir şey bu, temel fizik yasaları geçmişi gelecekten ayırmaz. Bence hala gizemli bir şey.

    Termodinamiğin ikinci yasası (entropi) nereye uygun düşüyor?

    Bir bilardo topunun diğerine vurduğu bir film düşün. İleri oynattığın haliyle geriye sardığın hali aynı görünür. Ay’ın Dünya yörüngesinde ya da Dünya’nın Güneş yörüngesinde dolanmasıyla aynı. Ancak bu zaman simetrisi, düzensizlik miktarının arttığını görebileceğiniz karmaşık sistemlerle bozulur.

    Bir çay bardağının kırılması ya da yumurtanın çırpılması gibi mi?

    Evet. Düzensizlikteki bu artış termodinamiğin ikinci yasasıdır. Gizem şeylerin düzensizleştiği kısımda çok değil, elbette düzensizleşiyor. Gizemli kısım, neden geçmişte düzenliydiler? Onları geçmişte kim düzenledi?

    Cevap için geçmişte ne kadar uzağa bakmalıyız?

    Evrenin Büyük Patlama ile başladığından oldukça eminiz. Öncesinde ne olduğunu bilmiyoruz, bu hala çok tartışmalı. Büyük Patlama’dan beri her şeyin git gide düzensiz hale geldiğini biliyoruz. Evrenin 14 milyar yıllık tarihi, tekrar tekrar karıştırılan ve her zaman daha düzensiz hale gelen bir kart destesi gibiydi. Ama bu bir bilmece, çünkü Büyük Patlama -evrenin bu ilk, sıkıştırılmış, sıcak evresi- çok düzenliymiş gibi görünmüyor. Yine de bir biçimde böyle olmalı. Peki bu ilk düzenin kaynağı neydi? Hala askıda bekleyen bir soru.

    Zamanın bir başlangıcı var mı?

    Bir süre, zamanın 13,8 milyar yıl önce Büyük Patlama ile “başladığı” düşüncesi makul göründü. Bugünse birçok bilim insanı bu fikirden şüphe ediyor ve evrenin Büyük Patlama’dan önce var olma ihtimalini düşünüyor. Tüm seçenekler açık.

    Zaman yolculuğu mümkün mü?

    Pekala… “zaman yolculuğu” tüm yaşamımızda yaptığımız bir şey, değil mi? Ama sen geçmişe veya geleceğe sıçrayabilir miyiz demek istiyorsun. Uzak geleceğe sıçramak kesinlikle mümkün. Bu sadece teknolojik bir sorun, bilimsel değil.

    Bunun bir yolu çok hızlı hareket etmektir. Hızlı hareket ettiğinizde zaman sizin için çok yavaş geçer. Yani evinizde yeterince hızla birçok kez koşabilirseniz, size birkaç dakika gelen bir zaman diliminde bunu yapabilirsiniz. Ama bu arada diğer herkes için yüzyıllar geçer. Tek zorluk, bunu başarabilmek için hızın çok yüksek, ışık hızıyla kıyaslanabilir olması gerektiğidir.

    Geleceğe sıçramanın diğer bir yolu, kara deliğin yakınlarında seyahat etmektir. Karadeliğin yakınlarında zaman yavaşlar. Bir uzay gemisi orada yarım saat bekledikten sonra kara delikten uzaklaşır ve kendini binlerce yıl geleceğe gitmiş olarak bulur.

    Geçmişe yolculuk hakkında ne dersiniz?

    Çok daha karmaşık. Mantıken imkansız değil ancak termodinamiğin ikinci yasasını yenmek gerekir, ki olasılık yasalarını yenmek gibi bir şey. Bunu başarabilirsek, zaman yolculuğunda ustalaşmamız epey zaman alacaktır.

    Fizikçi olmanız, kendi yaşamsal zamanınız üzerine düşünme tarzınızı etkiledi mi?

    Kesinlikle yıllar geçtikçe düşünce tarzım çok fazla değişti. Ama araştırmalarımdan mı yoksa yaşlanmamdan mı kaynaklı emin değilim. Çok daha rahatım, çok daha sakin ve daha az telaşlıyım. Yaşamı daha çok bir armağan olarak görüyorum. Ama bu muhtemelen şu an altmış yaşında olmamdan kaynaklı, yirmi yaşında böyle değildim. Hayat bu perspektiften farklı görünüyor.

    Bir Cevap Yazın

    Fırından yeni çıkanlar

    Netflix’in Bir Başkadır dizisine sosyolojik bir bakış

    Film ve dizi platformu Netflix'in yeni dizisi Bir Başkadır, yayınlandığı 12 Kasım 2020’den beri birçok kişi tarafından izlendi ve dizi izleyenler tarafından oldukça beğeni topladı.

    Adını duyunca şaşıracağınız 10 minik ülke

    Dünyadaki en küçük ülkeler. Dünyada pek çoğu sadece birkaç aileden oluşan en küçük ülkeler listesi, isimleri ve nüfusları.

    Bir çocuğun Barış günlüğü

    Yazar Ergür Altan'ın Aylak Karga'ya yazdığı, bir çocuğun Barış ismini verdiği günlüğü sizlerle paylaşmak istiyoruz. Merhaba Günlük,

    Ücretsiz dil öğrenmek için 25 yol

    Türkiye’de dil öğrenmek gerçekten çok zor bir iş. Başka ülkelerde her bir birey iki veya üç dil bilirken, Türkiye’den bir birey bütün hayatı boyunca gördüğü İngilizceyi maalesef öğrenemiyor. Bunun en büyük nedenlerinden biri İngilizce nasıl öğrenilir, nasıl öğretilir veya yabancı bir dil nasıl öğrenilmeli gibi soruları yeterince sormayışımız ve bu sorulara cevap aramayışımızda gizli.

    Bunlar da var

    200 yıl öncenin yolculuklarına dair bilinmeyenler

    Bundan 200 yıl önce ise dünya çok başka bir yerdi. Seyahat etmek de bambaşka bir pratikti. 19. yüzyılda yaşayan bir gezgin...

    Uzun yol kaptanının objektifinden 30 günlük deniz yolculuğu

    Bir uzun yol kaptanı için dünya güzelliğinin tadını çıkarmak, mesleğin doğal bir parçası. Kaptan Jeffrey Tsang, işte bu keyfi herkesle paylaşmak için 10...

    İş hayatında cinsiyetçiliğe karşı kadınların duruşu

    Kadınların özellikle sanayi devriminden sonra iş hayatına atıldığı söylenmektedir. Fakat günümüzde dahi elinin hamuruyla erkek işine karışma benzeri söylemler hala kullanılmaktadır.

    Daktilo: İz bırakan bir yazı aracı

    Dünyada ölümsüzlüğün bir aracı olarak yazının tarihi çok eskilere dayansa da, ölümsüzlüğü çoğaltmanın tarihi o kadar eskilere dayanmıyor. Matbaanın ardından hayatımıza...

    Frida Kahlo’nun evinde bir tur

    Mavi Ev yani La Casa Azul, Frida Kahlo’nun doğduğu ve ömrünün büyük kısmını geçirdiği evdi. Meksiko’nun kuzeyinde yer alan ev Frida’nın babası...

    102 ödüllü bir kısa film: El Empleo

    Kısa filmler anlatı olarak hep daha yoğun bir kıvama sahip olmuşlardır. 2008 yapımı El Empleo, Santiago Bou Grasso‘nun yönettiği, Patricio Plaza tarafından kaleme alınmış 7...

    Küçük bir kızın inanç hikayesi: Montannah Kenney

    Henüz üç yaşındayken babasını kaybeden Montannah Kenney, babasının gökyüzünden kendilerini izlediği inancını hiç bir zaman kaybetmemiş. Yedi yaşına geldiğinde ona yakın...

    Parazit: Sistemin çürümüşlüğünü anlatan bir film

    Kötüsü olmayan bir hikayenin trajedi üretebilmesi ancak sistemin çürümüşlüğü ile mümkün… Geçtiğimiz 2019'da sinemada izlediğimiz Parazit, Güney Kore’nin Yabancı Dilde En...

    14 illustrasyonla babalar ve kızları

    Kız çocukları için babalar bir çok anlam ifade eder, onlar kahramandır, yenilmezdir, her şeyin üstündedir. Babalar içinse kız çocukları, bu dünyada...

    Tiyatrocular neden üretmeyi bırakmalı?

    Saat sabah 11. Dışarıda şehir sessiz ve soluk ışıklar pencereye vuruyor. İçeride ise müthiş bir heyecan bedenime yayılıyor. New York işsizlik web...